פרק 5

תוכן, תכונות, קיצורים, כינויים, טעויות והשמטות

📖 תרגום לעברית

72

מכאן ואילך אכתוב את כל הביוגרפיות, ובאופן כללי את קורותיהם של כל השושלות והדורות במשפחת אריה שחיו בסמוקוב משנת 5553 עד 5660 [1793–1900].

73                                התוכן של ביוגרפיית אריה

תכליתה של ביוגרפיית אריה זו היא להכיר לכל בני משפחת אריה – הן לגברים, הן לנשים ואף לילדים – את חייה של משפחת אריה בסמוקוב, כפי שבניה חיו והתנהלו בינם לבין עצמם, כמו גם בינם לבין משפחות אחרות של יהודים ושאינם יהודים. וכן [לספר על] מאורעות שונים – מהם עסקיים ומהם משפחתיים או כלליים – ומה היו המנהגים בארץ בכל תקופה, ובכלל זה גם דרכי המִנהל, ואיך נהגו השלטונות בעם בכלל; וגם כל המנהגים של כל תקופה ומאפייניו הכלליים של העם כולו.

74                                            המאפיינים של

אנשים שהם בעלי דם טהור של אריה הם:

  • אוהבי עבודה, ללא לאות וללא שעמום.
  • משתדלים להיטיב עם כל אדם שהוא, ללא הבדל דת ולאום, תוך הקרבה גם ברוח וגם בחומר.
  • אוהבי לימודים מכל סוג.
  • אוהבים לרכוש לבעלותם – יהיה זה נכס או חפץ הנותנים להם הנאה – אך בלא להתגאות בכך כשהדבר כבר ברשותם, שכן הם מחשיבים זאת כדבר טבעי.
  • נשמרים מללוות או לשאול – אפילו דבר פעוט – מקרובי משפחה, קל וחומר מזרים.
  • אוהבים להפיץ השכלה, ותומכים בקידום הקהילה היהודית.
  • מקיימים ושומרים את הדת היהודית.
  • מעדיפים את התפקיד הטרגי על פני הקומי.
  • מגינים על כבודה של משפחת אריה, קרובים זה לזה ומחפשים כל הזדמנות קטנה להתאסף יחד עם המשפחה כולה.
  • במקרה שיש ביניהם חילוקי דעות עסקיים בנוגע לסחר כלשהו, הם שומרים על העיקרון שלא להיות ברוגז בביקורים ובמפגשים ביניהם.
  • כולם סבלניים מאוד מכל הבחינות.
  • מקדמים את כל בני האדם בפנים שוחקות.
  • לא מתעניינים בעסקים ואף לא

75

במצב הכלכלי של שום אדם אחר.

  • משתדלים לקיים קשרים עם אנשים בעלי השפעה, לקיים איתם שיחות, ובמפגשים איתם לדון בעיקר בענייני לימוד באופן כללי.
  • כל בן אריה שחסר אי־אלו מ־14 הנקודות הכתובות מעלה, הרי זה מפני שאימו הייתה ממשפחה אחרת, ולא סיגלה לעצמה את תווי האופי של משפחת אריה; או שאשתו הייתה גם היא ממשפחה אחרת, ובעלה לא הצליח להטמיע בה את תווי האופי של משפחת אריה. אני מרשה לעצמי להאשים את זה האחרון בכך שהפגין חולשה והניח לעצמו להיגרר אחר אשתו ולהידמות לאופיין של משפחות אחרות.

76                                            קיצורים

לגבי קיצורי מילים אציין כאן כמה מהם – תארים של גברים ושל נשים ועוד כמה מילים:

במקום    Signior                     S-re.

במקום   Ham Ribi                  .Hr

במקום   Ham [חכם]                .H

במקום   Tchelebi                   Tche.

במקום   Bulisa                       Bu.

במקום   Signiora                    S-ra.

במקום   Signiorina             rina.-S

במקום   Gram-Kilo                K-gr.

במקום   Groch                        G-ro.

במקום   Lira Turka                 .Tu-L

במקום   AGA                          A.

במקום Tchorbadji                  .tch-ji

77                                            תארים

כפי התואר שניתן לכל אדם, בנפרד משמו – או שהוסיפו כינוי כלשהו לפני שמו או אחריו, או שהרחיבו את שמו בתואר כלשהו – כך אכנה אותו, ואקרא לו בשם שקראו לו בחייו ובתקופות חייו.

78                                טעויות ונשכחות

בביוגרפיית אריה זו יימצאו ודאי שגיאות רבות, אותיות חסרות בכמה מן המילים וכן מילים רבות שאינן מופרדות זו מזו; זאת מכיוון ששכחתי להכניס את הרווח הנדרש, או מכיוון שאינני יודע את המילה הנכונה אפילו בשפתי שלי. אני, צֵ'לֵבּי משה א' אריה השני, מבקש מכם שלא תטילו עליי לבדי את כל האשמה, אלא שגם אתם, קוראים יקרים, תיקחו על עצמכם מעט מן האחריות, ולו בכך שלא תקראו אותה [את המילה] כמו ב[קריאה] ראשונה, אפילו אם חסרות בה כמה אותיות; וגם שתפרידו את המילים כאשר תמצאו אותן דבוקות זו לזו, ובעיקר [הֱיו סבלנים] כלפי השפה והסגנון שלי.

📜 שעתוק בלאדינו

72

De aki en adelantre vo a eskrivir todas Las BIOGRAFIAS, i los PASAJES, en general de Todos los LINAGES, i GERENANSIOS, de la FAMILIA ARIE ke bivieron en SAMOKOV, de el anio de 5553 fin 5660,-

73          Kontinido de la BIOGRAPIA ARIE.

EL BUTO de esta BIOGRAFIA ARIE, es por azer konoser a todos los Miembros de la FAMILIA ARIE, sea OMBRES, komo tambien MUJERES, mizmo i a las KRIATURAS, de las VIDAS, de la FAMILIA ARIE, ke bivieron i se komportaron seja, entre ejos, komo tambien i kon la otras FAMILIAS DJIDIOS, i ke non son DJIDIOS, de SAMOKOV i algunos pasajes seja merkantiles, komo tambien i FAMILIAR, i tambien de estos en general, i kon los uzos del PAIZ en kada tiempo, i kon las maneras de las Admenestrasiones, i de los komportos ke si komportavan enfrente el POEVLO en GENERAL, i tambien todos los uzos de kada tiempo, i de los karakteres en general de todo el poevlo.

74           LOS KARAKTERIS DE:

La persona ke es de pura sangre de ARIE, son:——–.

  • Amorozos del lavoro, sin kansarsen, i sin enfastiarsen.
  • Buchkan de azer plazer, a koala persona foesa, sin deferensia de riligion i nasioneledad, i sagrefikan i en moral i en material.
  • Amorozos de todos los estudios en general.
  • Amorozos, por enpatronar, seja bien, komo tambien la koza ke lis plaze, sin ke tengan el orgojo, koando ja lo enpatronan, ke lo kontan komo ke ja es koza naturel.
  • Se akavidan[1] a non arivar, para enprestarsen la mas tchika koza, seja del Pariente, i nin keri ditcho, koando es de el ajeno.
  • Amorozos, sovre la espandidura de la enstruksion, i sostinidores, por el adelantamiento de la komunita judia
  • Detinidores i guadradores en la Religion Djudio.
  • Lis plaze mas muntchos la parte trajik, ke del komik.
  • Guadradores la onor de la FAMILIA ARIE, si aparentan i buchkan la mas tchika okazion para adjuntarsen kon toda la Familia en general.
  • En okazion koando tienen algunas deferensias de la plasa sovre algunas merkansias, lo tiene por prensip, a non ser anojados en las vijitas i adjuntas ke tienen.
  • Todos son muntchos pasenziosos en todos los puntos.
  • Enkontran a todos las personas kon kara riente.
  • Non si enteresen sovre las merkansias, ni menos sovre

75

Las puzisiones de dinguna otra Persona.

  • Buchkan a tener relasiones kon personas enfloentes, i platikar de ejos, i en sus adjuntas, platikar mas muntcho sovre el estudio, en general.
  • Todo akel miembro ARIE, ki es en manko de los 14 puntos eskritos ariva, es ke su madre foe de otra familia, i non se asamelo a los karakteres de la FAMILIA

ARIE, or ke su mujer tambien sera de otra FAMILIA, i su marido non la pudo asemelar a los karakteres de la FAMILIA ARIE, jo mi permeto de kundinarlo[2] komo kulpozo a este ultimo por esto ke si demostro FLAKO, a decharse konvenser de su mujer i devinir a los karakteres de otras FAMILIAS.

76            AKURTAMIENT O.

Por el akurtamiento de algunas biervos lis asenialo aki algunos, seja kon los titolos de los ombres komo tambien i estos de las mujeres, i tambien i algunas palavras, ke son

en lugar de                 Signior              S-re.       ,

"      "     "                  Ham Ribi          Hr.         ,

"      "      "                  Ham                   H.          ,

"      "      "                  TCHELEBI       TCHE.  ,

"      "      "                  Bulisa                Bu.        ,

"      "      "                  Signiora             S-ra.     ,

"      "      "                  Signiorina         S-rina.   ,

"      "      "                  Kilo-gram         K-gr.     ,

"      "      "                  Groch               G-ro.     ,

"      "      "                  Lira  Turka        L-tu.    ,

"      "      "                  AGA                 A.        ,

"      "      "                  Tchorbadji[3]    tch-ji.    ,

77              TITULOS

Sigun el Titolo ke li davan a kada Persona, seja aparte de su nombre, or ke li adjuntavan antes de su mizmo nombre algun titolo or denpoes de su nombre or ke si lo engrandisian su nombre kon algun titolo, los vo a jamar i nombrarlos sigun ke lo nombravan en su vida, i en los tiempos de su vida.

78            JEROS I ULVIDOS.

En esta BIOGRAFIA ARlE, siguro es ke van a enkontrar muntchos jeros i mankas letras en algunos biervos, ansi de mizmo i en muntchas palavras ke non estan apartadas las unas de las otras, seja por ulvido ke non li di el enterval menesterozo or porke non konosko la palavra djusta, ansi de mizmo i kon el mio linguaje, jo TCHELEBI MOCHE A. ARIE II. lis rogo de non kargarme ande mi solo la kulpa entera otro de tomar i los kiridos meldadores algo de partes solo por esto, ke non lo meldo sigun ke prima, si mizmo mankan algunas letras, ansi i de apartar los biervos koando los topara apigados el uno kon el otro i sovre todo kon el mio linguaje i este de mi Stil.

📌 הערות שוליים

  1. [1] לפי לילי אברהמי משמעות הפועל akavidarse היא: "דואג ש"
  2. [2] Kundinar. דוגמה נוספת לתהליך עצוב כללי האיות בתחילת הכרוניקה. זוהי פעם יחידה שבה הוא משתמש בצורה זו של הפועל. בהמשך יהיה האיות לפי kondenar ולרוב לפי kondinar
  3. [3] Tchorbadji. מפקד בכיר (מפקד גדוד, אלוף משנה) ביחידת היניצ'רים (חיל השליחים באימפריה) שאינו מוסלמי. נטמע בלדינו ובכרוניקה על פי השימוש בו באזורים הנוצרים של האימפריה העות'מאנית במשמעות של מכובד נוצרי, מראשי הקהילה הכפרית וכן איכר נוצרי עשיר, ואף סוחר נוצרי עשיר ומכובד.